Dźwig samojezdny wybiera się wtedy, gdy podnoszeń jest niewiele, ale są ciężkie albo rozrzucone w czasie – maszyna przyjeżdża, rozstawia się na podporach i po kilku godzinach odjeżdża. Żuraw wieżowy wygrywa przy codziennej, wielomiesięcznej pracy na jednej budowie. Poniżej wyjaśniamy, jak dobrać udźwig i wysięg, jak przygotować podłoże pod podpory, ile trwa praca i od czego zależy koszt wynajmu z operatorem.
Kiedy dźwig samojezdny, a kiedy żuraw wieżowy
O wyborze decyduje liczba podnoszeń i ich rozkład w czasie. Jeśli żuraw ma pracować codziennie przez kilka miesięcy – przy stanie surowym budynku wielokondygnacyjnego, podawaniu zbrojenia, deskowań i betonu – opłaca się żuraw wieżowy, mimo że wymaga posadowienia, montażu i odbioru technicznego. Jeśli podnoszeń jest kilka lub kilkanaście i mieszczą się w kilku dniach, zwykle szybciej i taniej wychodzi dźwig samojezdny.
Dźwig samojezdny, nazywany też żurawiem samojezdnym, samochodowym lub mobilnym, dojeżdża na budowę o własnych siłach. Po rozstawieniu podpór jest gotowy do pracy zwykle w mniej niż godzinę. Żuraw wieżowy trzeba najpierw posadowić na fundamencie lub podstawie z balastem, zmontować (sam montaż trwa zazwyczaj 1–2 dni robocze) i zgłosić do odbioru w UDT.
Typowe zadania dla dźwigu samojezdnego to:
- montaż konstrukcji stalowych hal i elementów prefabrykowanych,
- rozładunek i ustawienie ciężkich urządzeń: agregatów, zbiorników, central wentylacyjnych na dachu,
- pojedyncze ciężkie podniesienie, które przekracza możliwości żurawia wieżowego pracującego na budowie,
- montaż i demontaż samego żurawia wieżowego,
- prace w ciasnej zabudowie, gdzie nie ma miejsca na wieżę albo jej zasięg nie obejmuje całego placu.
| Kryterium | Dźwig samojezdny | Żuraw wieżowy |
| Przygotowanie do pracy | rozstawienie na podporach, zwykle poniżej 1 godziny | fundament lub podstawa, montaż 1–2 dni, odbiór UDT |
| Charakter pracy | krótkie operacje, pojedyncze ciężkie podniesienia | ciągła praca przez tygodnie i miesiące |
| Udźwig | szeroki wybór klas maszyn – od kilkudziesięciu do kilkuset ton | zwykle do kilkunastu ton, ale w stałym zasięgu |
| Miejsce na placu | rozstaw podpór i strefa obrotu tylko na czas pracy | stałe stanowisko przez cały okres budowy |
| Rozliczenie | za godzinę pracy z operatorem plus dojazd | czynsz okresowy plus transport, montaż i demontaż |
Jak dobrać udźwig i wysięg dźwigu samojezdnego
Udźwig dobiera się nie do samej masy ładunku, tylko do masy ładunku przy konkretnym wysięgu. Liczba w nazwie maszyny, np. 100 t, oznacza maksymalny udźwig przy minimalnym wysięgu, tuż przy podwoziu. Każdy metr dalej i wyżej zmniejsza dopuszczalne obciążenie – często wielokrotnie.
Dobór warto przeprowadzić w pięciu krokach:
- Ustal masę najcięższego ładunku i dolicz osprzęt: zawiesia, trawersę, hak. To też obciąża żuraw.
- Zmierz wysięg, czyli poziomą odległość od osi obrotu dźwigu do miejsca odłożenia ładunku – w najdalszym punkcie, do którego trzeba sięgnąć.
- Określ wysokość podnoszenia: rzędna odłożenia, wysokość ładunku, długość zawiesi i zapas nad przeszkodami (attyka, ogrodzenie, drzewa).
- Sprawdź tabelę udźwigów maszyny dla danej konfiguracji: długości wysięgnika, balastu i rozstawu podpór. Ładunek powinien mieścić się w niej z zapasem.
- Upewnij się, że w miejscu ustawienia zmieści się pełny rozstaw podpór. Przy rozstawie częściowym udźwig jest wyraźnie mniejszy.
Różnice bywają duże. Do ustawienia klimatyzatora na dachu kamienicy może wystarczyć dźwig 30-tonowy, a przy montażu żurawia wieżowego czy ciężkich prefabrykatów potrzebna bywa maszyna 150–200 t, bo trzeba nią sięgać daleko i wysoko.
Tabel udźwigów nie trzeba analizować samodzielnie – dobór zwykle wykonuje firma dźwigowa na podstawie masy ładunku, wysięgu, wysokości i adresu budowy. Przykładowo PGMBW (dźwigi samojezdne Warszawa i całe Mazowsze) dysponuje żurawiami Liebherr serii LTM o udźwigu od 30 do 200 ton i wysięgu do 72 m, a maszynę dobiera na podstawie opisu zadania.
Jak przygotować plac i podłoże pod podpory
Najczęstszym źródłem problemów z dźwigiem samojezdnym nie jest maszyna, tylko podłoże. Ciężar żurawia, balastu i ładunku przenoszą na grunt podpory, a przy obrocie wysięgnika największy nacisk skupia się na jednej lub dwóch z nich.
Przy dużych maszynach nacisk na pojedynczą podporę liczy się w dziesiątkach ton, a talerz podpory ma niewielką powierzchnię. Dlatego pod podpory układa się podkłady rozkładające obciążenie – maty, płyty lub dyle – dobrane do nośności gruntu. Świeży nasyp, zasypany wykop, studzienka czy strop garażu podziemnego wymagają osobnej analizy. Czasem podpory trzeba przesunąć albo zmienić maszynę.
Lista kontrolna przed przyjazdem dźwigu:
- dojazd: szerokość bramy i drogi, łuki, skrajnia pod liniami i gałęziami, nośność drogi tymczasowej dla ciężkiego podwozia,
- miejsce ustawienia: równe, utwardzone, z miejscem na pełny rozstaw podpór i podkłady,
- podziemie: przebieg sieci, studzienek, piwnic i zasypanych wykopów – podpory nie mogą na nich stanąć,
- krawędź wykopu: podpora nie może stać w strefie klina odłamu skarpy,
- linie energetyczne w zasięgu wysięgnika: uzgodnienie z operatorem sieci lub wyłączenie,
- strefa niebezpieczna wokół obrotu i pod ładunkiem: wygrodzona, bez ruchu pieszych,
- pas drogowy: jeśli dźwig stanie na ulicy lub chodniku – zezwolenie zarządcy drogi i organizacja ruchu,
- ludzie i osprzęt: hakowy, sygnalista, zawiesia oraz wolne miejsce do odłożenia ładunku,
- pogoda: dopuszczalna prędkość wiatru według instrukcji maszyny – duże, płaskie elementy są na wiatr szczególnie wrażliwe.
Ile trwa praca dźwigu samojezdnego
Samo rozstawienie na podporach zajmuje zwykle mniej niż godzinę, ale usługa obejmuje też dojazd, podnoszenia, złożenie maszyny i powrót. Dlatego wynajem ma minimalny czas – najczęściej kilka godzin – nawet wtedy, gdy samo podniesienie trwa kwadrans.
Czas wydłużają: dowożenie dodatkowego balastu przy większych maszynach, praca w ciasnym miejscu, czekanie na dostawę elementów i niedokończone przygotowanie placu. Najprostsza oszczędność to zgranie dostaw z godziną przyjazdu dźwigu – maszyna z operatorem płatna za godzinę nie powinna czekać na ciężarówkę.
Przy montażu hali czy serii prefabrykatów dźwig może pracować kilka dni na jednej budowie, a przy dłuższej inwestycji wracać na kolejne etapy. Wtedy terminy podnoszeń warto wpisać do harmonogramu robót tak samo jak dostawy betonu.
Od czego zależy koszt wynajmu dźwigu z operatorem
Dźwig samojezdny rozlicza się najczęściej za godzinę pracy maszyny z operatorem, a stawka rośnie wraz z udźwigiem. Na koszt końcowy wpływają też dojazd, minimalny czas wynajmu i warunki pracy:
- udźwig i klasa maszyny – największy czynnik; przewymiarowany dźwig oznacza przepłacanie,
- czas pracy i minimalny czas wynajmu, obejmujący dojazd i rozstawienie,
- odległość z bazy na plac budowy,
- charakter operacji: praca nocą, w weekend, przy ruchu ulicznym, w ciasnej zabudowie,
- usługi dodatkowe: wizja lokalna, planowanie podnoszenia, dobór zawiesi.
Przy dłuższych realizacjach stawki są zwykle korzystniejsze. Żeby wycena była szybka i porównywalna, przygotuj masę najcięższego ładunku, odległość od miejsca ustawienia dźwigu, wysokość podania, adres i warunki dojazdu, termin oraz przewidywany czas pracy. Te same dane chronią przed sytuacją, w której na budowę przyjeżdża za mała maszyna.
Najczęściej zadawane pytania
Ile kosztuje usługa dźwigiem?
To zależy przede wszystkim od udźwigu maszyny i czasu pracy. Usługę rozlicza się zwykle godzinowo z operatorem, z minimalnym czasem obejmującym dojazd i rozstawienie. Konkretną stawkę firma podaje po opisie zadania: masie ładunku, wysięgu, wysokości i adresie budowy.
Czym różni się żuraw samojezdny od dźwigu samojezdnego?
Niczym – to ta sama maszyna na kołowym podwoziu. W ofertach występuje też jako żuraw samochodowy, dźwig kołowy lub żuraw mobilny.
Jakie uprawnienia są potrzebne do pracy dźwigiem samojezdnym?
Operator musi mieć uprawnienia UDT do obsługi żurawi samojezdnych, a maszyna – aktualne badania dozorowe. Przy wynajmie z operatorem oba wymogi spełnia wynajmujący. Po stronie budowy zostaje przygotowanie placu i – jeśli tak ustalono – zapewnienie hakowego.
Czy dźwig samojezdny może stanąć na ulicy?
Tak, ale wymaga to zezwolenia zarządcy drogi na zajęcie pasa drogowego i zatwierdzonej organizacji ruchu. Formalności warto zacząć z wyprzedzeniem, równolegle z doborem maszyny.